ናይ ኣርያኒዝም መናፍቕነት።

ናይ ኣርያኒዝም መናፍቕነት።

እቲ ናይ መወዳእታ ንኣይሁድነት ዝተዋህበ ናይ ሞት ፍርዲ ኣብ 325 ዓ.ም ድሕሪ ለበዳ ዕብዳን ጴጥሮስን ኣፖሎን ምስቲ ኣብ ራእዮም ምስቲ መላእኽቲ ዝበሃል ባእታ ዝካትዑሉ መትከል ናይ ኣይሁድ ክልከላ ርኹስ መግቢ ምውሳድ ዝብል ምድንጋር፡ ሽዑ እዚ ክብልዎ እኳ ዘይደፈሩ ራእዮም ወይ ውን ምስ ኩሉ ፊደላት ብግልጺ ኣካል ኣምላኽ ወይ ኣብ ራእይ መንፈስ ቅዱስ ምንባሩ ምሕባር፣ እቲ ጽሑፍ ኣብ ውሽጢ ርእሲ ጴጥሮስ፣ ሓሳዊ፣ እቲ ንኢየሱስ ዝኸሓደ፣ ናብ ምፍንጃር ዝኣተወ ድምጽታት ጥራይ ምዃኑ ይገልጽ ፍስሃ ዝመልኦ ፍስሃ።

  ጴጥሮስ ኣይሁዳዊ ብምዃኑ ስለምንታይ ምስ ሓደ ዘይተገዝረ ኣህዛብ ይዛረብን ይበልዕን ነይሩ? ጴጥሮስ ካልእ ሕጊ ሙሴ ክጥሕስ ዘፍቅዶ ራእይ ስለ ዝነበሮ እውን ርኹስ መግቢ ከም ዝበልዕ ዝመሃዞ ይመስል፣ ብተመሳሳሊ ነዚ ሓደ ኣይሁዳዊ ምስ ኣህዛብ ሕውነት ከይገብር ዝኽልክል ልምዲ እውን ክጥሕስ ይኽእል እዩ ምኽንያቱ ንሱ እውን ርኹስ መግቢ ክበልዕ ስለ ዝፍቀደሉ። . ግብሪ ሃዋርያት 11፡3።

ጴጥሮስ ናብ ናይ ፍስሃ ኩነታት ይኣቱ፣ ነቲ ዝተኸልከለ መግቢ ብዝምልከት ሕጊ ሙሴ ክጥሕስ ከም ዘለዎ ዝሕብሮ ድምጺ ድማ ይሰምዕ፣ ኣንጻር እቲ ድምጺ ዝመጐቶ ከደ።

እቲ ድምጺ ግና “ነቲ ኣምላኽ ዘንጸሆ ከም ርኹስ ኣይትውሰዶ” ኢሉ መለሰ። እዚ ምስቲ ተመን ምስ ሄዋን ኣብ ገነት ኤደን ንሄዋን “ብርግጽ ኣይትመውትን!”

እቲ ዝተረፈ ሕቶ ሄዋን ተመን ክዛረቡ ከም ዝኽእሉ ትፈልጥ ድያ ዝብል ጥራይ እዩ?

በቲ ተመን ኣቢሉ መን እዩ ተዛሪቡ፧

ኢቫ እውን ትፈልጥ ዲኺ እዚ?

ጴጥሮስ ኣብ ኣእምሮኡ ዝነበረ ድምጽታት ይፋለጥ ድዩ ነይሩ፡ እቲ ኣብ ኣእምሮኡ ዝነበረ ድምጺ ምድንጋር ድዩ ወይስ ድምጺ ኣምላኽ ክፈሊ ይኽእል ድዩ ኣይከኣለን ክርአ እዩ።

በዚ ጥርጣረ እዚ ድማ ኣብ መንጎ ኣይሁድነትን ካብቲ ጌጋ ወይ ካብቲ ምስጢር ዝተወልደ ሓድሽ ክርስትናን ዓቢ ምፍንጫል ጀመረ።

ክርስትና ምስዚ ዘይተፈትሐ ጉዳይ ንዘልኣለም ክነብር ክግደድ እዩ።

ካብ ሽዑ ጀሚሩ ሕግታት ሙሴ ምስ ተሰዓረ፡ ስነ-ስርዓት ግዝረት ኣህዛብን ግሪኻውያንን ብጥንቃቐ ምስ ተገደፈ፡ ሕጂ ኣብ መጻሕፍትን ብራናታትን ፓፒሪስን ተጠቒሱን ዘይዝከርን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ብሉይ ኪዳን ምእታው ተሪፉ ኣብ ታሪኽ መጻሕፍቲ.ዝጸንሑ ቅዱሳት ጽሑፋት ናይ ኣይሁድ ጅርባ ከም ትምህርቲ ያህዌ ዝፍለጡን ዝምህሩን፣ ብዘይካ እቲ ኣብ ኢሳይያስ 53 ዘሎ ጥቕሲ፣ ብገለ ምትላል ኣዝዩ ፍቑድ ትርጉም ዘለዎ፣ (ኩሎም ክርስትያናት እዚ ይመስሎም) እውን ኣካል ናይቲ መድረኽ ማዕረ እዩ። ከምቲ ኣብ ራእይ ዮሃንስ ንዝተራእየ ኣዝዩ ደንጉዩ ዝተገልጸ ተመን ኤደን ባዕሉ ዲያብሎስ ምዃኑ (ዲያብሎስ ኣብ ብሉይ ኪዳን የለን)፤ ከምኡ’ውን ኣብ ምሉእ ብሉይ ኪዳን ተጠቒሱ ዘይፈልጥ ስእሊ ድያብሎስ።

ካብኡ ንደሓር እቲ ምትላል ይተሓላለኽን ኣብ ዝለዓለ ደረጅኡ ይበጽሕን ምስቲ ኢየሱስን ኣምላኽን ሓደ እዮም ዝብል ኣዋጅ፣ ንሎጂክ፣ ንመላእ ታሪኽ መጽሓፍ ቅዱስ፣ ብሉይ ኪዳን፣ ኦሪት ስዒሩ

ንዓበይቲ ጅርባታት ኣይሁድነት ኢየሱስ ፈጺሙ ኣይነበረን።

እምበኣር ኢየሱስ ባዕሉ ኣምላኽ ምዃኑ እንተተሃኒጹ፡ እቲ ኣብ መንጎ ብሉይን ሓድሽን ኪዳን ዘሎ ናይ ቅዱስ መጽሓፍ ሓድነት ጸገም ይፍታሕ፡ ያህዌ ኣብ ዘንብበሉ፡ ኢየሱስ ኣብ ዘንብበሉ፡ ካብ ጉባኤ ኒቅያ ሓደ ተባሂሎም ይግለጹ ኣብ ሓደ ኣካል ኢየሱስን ያህዌን፡ ስነ-መጐት፡ ታሪኽ፡ ትውፊት፡ ትርጉም ረጊጾም፡ ነታ ኣቦ የሱስ ንማርያም ድንግል፡ ምስ ዮሴፍ ዝተመርዓወላ ረቂቕ ካቴድራል ብምፍጣር፡ ሽዑ እቲ ስጋዊ ኣቦ እቲ ዘቕረበ መንፈስ ቅዱስ እዩ። ንተባዕታይነት ዝኸውን ክሮሞዞም Y፤ መንፈሳዊ ኣቦ ኣምላኽ ኣቦ ያህዌ እዩ፤ ዮሴፍ እቲ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተጠለመ ሓዳስ ኣቦ እዩ ዘማዊ እዩ፣ ኢየሱስ ድማ ንሱ እውን ኣምላኽ ከም ዝኾነ ናይ ገዛእ ርእሱ ወድን ኣቦን እዩ፣ ማርያም ኣደ ኢየሱስን ኣደ እግዚኣብሔር ኣቦን እያ።

ዝገደደ: ናይቲ ዓማጺ ወይ ዓማጺ መንፈስ ምዕማጽ ነይሩ፤ ሓሽሽ ዝወሰደ ሰብ፡ ወይ ዝሰኸረ ሰብ፡ ዋላ’ውን ብናቱ ድሌቱ ኣብ ዘይንቕሓት ኩነታት እንተሃለወ፡ ከም ደቂሱ፡ ወይ ሓሊፉ፡ ብሕታዊነቱ ክግሃስ ኣይክእልን እዩ፡ ምኽንያቱ ናቱ ክገልጽ ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ ስለዘይርከብ ክኸውን እዩ ምኽንያቱ እዚ ብመሰረት ሕግታት ሕግታት ብራዚል ኣብ ሕጊ መቕጻዕቲ ብራዚል ምዕማጽ እዩ።

ኣይተባህለን፣ ሳዕቤኑ ግን እግዚኣብሔር ኣብ መስቀል ተሰቒሉ፣ ተዋሪዱ፣ ተቐቲሉ ዝብል ዕሽነት እዩ! ኣምላኽ ሞይቱ ድዩ፧ እዚ ትርጉማዊ ላቢሪን ኣብ ዝሓለፈ ዘመናት ኣብ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ጉባኤታትን ኢንሳይክሊካላትን ክካየዱ ይግብኦም እዩ።

እዚ ውጽኢት ምልውዋጥ ናይ ኣይሁድ መጽሓፍ ቅዱስ ናብ ክርስትያናዊ መጽሓፍ ቅዱስ ምቕያሩ እዩ፣ ናይ እግዚኣብሔር ስቕለት ንብሉይ ኪዳን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንኽቕበል ተለዋዊጦም ግን ብዘይ ሕጊ ሙሴ ኣብ ዘይግቡእ ከም ዘዳግም 28: ፍጹም ተሰሪዙ።

እግዚኣብሔርን ዮሴፍን ናይ ገዛእ ርእሱ ወድን ኣቦን ዝኾነ የሱስ ዘዕበይዎ ወለዲ እዮም፣ ካቶሊካውያን ኣብ ሃይማኖታዊ ዓለም ሓደ ዓይነት ዝያዳ ስልጡናት ስነ-ኣእምሮኣዊ ሕሙማት እዮም፣ ምኽንያቱ ምትእስሳርን ቀጻልነትን መጽሓፍ ቅዱስ ንምርግጋጽ ጥራይ ክንድዚ ዝኣክል ዘይምስምማዕ ከተሰማምዑ ምፍታን ካልእ ጻዕሪ ጥራይ እዩ። ንብዙሓት መሳጥን ዕሽነትን ጽውጽዋያት ንምድጋፍ ዘይጠቅም፣ እዚኦም ድማ ይኸዱ join in: ምድሓንን ቀጻሊ ምዕቃብን ዓሌት ደቂ ሰባት ብመርከብ ኖህ፤ ቃኤል ምስጢራዊን ዘይተገልጸን ዘደናግርን ሓዳር ምስ ሓንቲ ኣብ ዘይነበረት ሃገር፤ ንእብራውያን ዋላ እኳ ብሙሴ እንተተኣዘዙ ኣብ ግብጺ ናይ ኣርባዕተ ሚእቲ ዓመት ባርነት መቕጻዕቲ፤ ከምኡውን ምስቲ እብራዊ ባርያ ዮሴፍ ኣመሓዳሪ፣ ኣዝዩ ጽልዋ ዘለዎ ሰብን ብቐጥታ ኣብ መንግስቲ ናይቲ ዘይፍለጥ ስሙ ዘይተገልጸ ፈርኦን ዝእመንን ዝነበረን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተጠቕሰ ስም ዘይብሉ ብዘይ ናይ ዓመት መወከሲ መጽሓፍ ቅዱስ ዕለቱ ዘይፈልጥ፤ ስማ ዘይተፈልጠ ጓል ፈርኦን እውን ኣላ ንህጻን ዮሴፍ ካብ ሩባ ኣብ መሶብ እናተሓንበበ ዝኣከበት፤ ከምኡ’ውን ንግስቲ ሰበይቲ ፈርኦን ስሙ ዘይተጠቕሰ ንዮሴፍ ብዓመጽ ክትስሕትን ክትከስስን፤ መጽሓፍ ቅዱስ ብዓይነት ምሩጽን ምቹእን ምዝንጋዕ ዝሳቐ ይመስል ኣብቲ ዝተመዝገበን ኣዝዩ ኣድማሳዊ መንገዲ ዝፍለጥን ጥንታዊ ታሪኽ ውሑድ ሓቅታት ክኣቱ ዝኽእልን ኣስማትን ዕለታትን ተጠቒሱን ብዘይካ ከም ስም ፒላቶስ ከም ስሕበት ኣብ ዝረአ ስም ፈተና የሱስ ብረቢታት፡ ከምኡ’ውን ስም ንጉስ ሄሮድስ ብፍሉይ ምጥቃሱ።

በዚ ምድላዋት እዚ ክርስትና ምምሳል፡ ኣሰራርሓ፡ ህንጸት ኣይሁድነት ምዃን የቋርጽ ስነ-መለኮታውን ታሪኻውን ቀጻልነት ኣይሁድነት ክኸውን፡ ምናልባት ንልዕሊ ሰለስተ ሽሕ ዓመት ምሉእ ታሪኽ ወሪሱ ነዊሕ ትውፊት ዘለዎ ዘለኣለማዊ ሃይማኖት ክኸውን ይኽእል፡ ካብ መበገሲ ዘፍጥረት መሰረታት ዘለዎ እምበር ካብ ርእሲ ጳውሎስ፡ ሉቃስ፡ ዮሃንስ፡ ጴጥሮስ፡ ኣፖሎ፡ ማርቆስ ዝመጸ ኣይኮነን፡ ስለዚ ክርስትና ካብ ኣይሁድነት ዝተወረሰ ትውፊት ሒዙ እዩ ተወሊዱ፡ ኣብኡ ምዕራፍ 28 ዘዳግም ተላጊጹ፡ ዕሽር ዘሌዋውያን ግን ተቐቢሉ። እቲ ብሉይ ኪዳን ብመንገዲ እቲ homoousios ዝብል ዓንቀጽ ተቖሪጹ ነበረ።

ኒሰን ክሪድ፡ የሱስ ተፈጢሩ እምበር ኣይተወልደን፡ ስነ-መጐታዊ ዘይምስምማዕ፡ ረቂቕ ተዋሳእቲ፡ ሕቶ ዝልምን ስሕተት፤ ፍጹም ትርጉማዊ መጻወድያ።

ብዘይ እዚ ንጳጳስ ኣርዮስ ሓሙሽተ ግዜ ክስደድ ዝገደደ ጸረ-ኣርያኒዝም ዝነበረ ዕቡድ ክርስትያናዊ ኒሕ ዘይብሉ ነቲ ዘይቀጻልነት ክቕጽሎ ዝኽእል ኣብ ኣፍደገ ዕሽነት ዝበጽሐን ኣዝዩ ሕማቕ ዕላማ ዘለዎ ውዕዉዕ ተሓላቒ ክርስትና ጥራይ እዩ።

ብልክዕ ምስ በርባባስን ቀያፋን እዚኣቶም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ሓቀኛ ጥንታዊ ታሪኽ ዝመጹ ሰባት ከም ዘለዉ ዝተረጋገጸ ኣካል ጥንታዊ ታሪኽ ሮማ ዝኾኑ ሰባት ኣብ ወንጌላት ዝተጠቕሱ እንኮ ሓሙሽተ ምጥቃስ እዮም፣ ወንጌላት ግን ነቲ ታሪኻዊ ሓቅታት ወይ ምናልባት ተዛመድቲ ኣይጠቕሱን እዮም። ናብቲ ኣብቲ ተመሳሳሊ እዋን ታሪኽ ባዕሉ ዘጋጠመ ሓቅታት፤ ንኣብነት ጥንታዊ ታሪኽ ንየሱስ፡ ወይ ንማርያም ይኹን ንዮሴፍ፡ ወይ ሄሮድስ ብዛዕባ ልደት ህጻን የሱስ ዜና ብምኽንያት ዝወሰዶ ቅትለት ዕሸላት እብራውያን ኣይጠቐሰን፡ እቶም ለባማትከ እንታይ እዮም?

ከምኡ’ውን ብዝተወሰነ ምኽንያት ታሪኽ ወዲ ሰብ ዳርጋ ንኹሉ ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ተጠቒሱ ዘሎ ሓቅታት ሸለል ይብሎ፣ ካብ ግምቢ ባቤል ጀሚሩ፣ ባርነት እብራውያን ሴማውያን ኣብ ግብጺ ንኣርባዕተ ሚእቲ ዓመት፣ ብዛዕባ ለበዳታት፣ ወይ ለበዳታት ናይቶም ሸውዓተ ኣይጠቅስን እዩ። መዓት ግብጺ፡ ምህዳምን ምስጋርን ቀይሕ ባሕሪ ብእግሪ ትሕተ ባሕሪ ሰጊሩ፡ ዋላ ሓደ ካብቲ ጽውጽዋያዊ ተኣምራት የሱስ፡ መገሻታት ጳውሎስ፡ ስደትን ማእሰርትን ጳውሎስ፡ ካብዚ ዝኾነ ይኹን ኣብ ጥንታዊ ታሪኽ ኣይተመዝገበን።

ነዚ ምትእትታው እዚ ከም ሓቀኛ ታሪኽ ዘመነ የሱስ ገይሩ ዘዘንትወሉ ሰብ፡ ኣብታ ፍልጥቲ መጽሓፉ Testimonium Flavianum ዝረኸበ ኣይሁዳዊ ጸሓፍ ታሪኽ ፍላቪዮ ቲቶስ ጆሴፈስ፡ ሓንቲ ካብተን ጥንታውያን መወከሲታት ኢየሱስ፡ ግን ከኣ ብገለ ኣይሁዳውያን ዘይኮኑን ዘይክርስትያንን ምሁራት ዝቖጽራ እያ። ናይ ጥንታዊ ታሪኽ ድሒሩ ብመጭበርበርቲ ምትእትታው ክኸውን።

ምስ ስዕረት ኣርያኒዝም ክርስትና ነተን 39 መጻሕፍቲ ናይ ኣይሁድ እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ ወሪሱ ልዕሊ 3500 ዓመት ትውፊት ረኺቡ፣ ንኹሉ ምጽሓፍ ታሪኽ ሓዊሱ ዓለም ምስ ኣዳምን ሄዋንን ካብ ዝፍጠር ጀሚሩ፣ በዚ ምሁራዊ ዕልዋ መንግስቲ ነዚ ምሉእ ትውፊት ክምንዝዖ ጀመረ ፣ እዚ ዓቢ ስነ-መጐታዊ ምዝንባዕ፣ ምምንዛዕ ናይ እብራይስጢ እስራኤላውያን ኣይሁዳዊ ትውፊትን ታሪኽን ንኹሎም እቶም ካብ ቤተ ክርስቲያን ዝተባረሩን ዝተቐትሉን፣ ወይ ንቕትለት ዝተፈርዱ ኣርያውያን ብምስጓግን ብምውጋድን ኣብ ጎሮሮና ተደፊኡ፣ እዚ ህሞት እዚ ቀኖና መጽሓፍ ቅዱስ ንምምስራት ኣዝዩ ኣገዳሲ ህሞት እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ ብዘይ እዚ የሱስ ቅድሚ ምውላዱ ወትሩ ከም ዝነበረ ኣፍልጦ እንተዘይሃልዩ፡ ዋላ ስሙ ኣብ ብሉይ ኪዳን እንተዘየለ፡ ዋላ ሓደ ካብ መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳን ዝኾነ ይኹን እንተዘይሓዘ፡ ኣብኡ ምስ የሱስን ኣምላኽን ሓደ ሰብ ምኾነ ኣሰር ስም ወይ ሰብ የሱስ ፣ እንተበዝሐ ትንቢት ምኾነ፣ ከምዚ፣ ኣብ ወንጌላት ማቴዎስን ማርቆስን ሉቃስን ኢየሱስ ኣብ መስቀል “ኤሎይ ኤሎይ ላማ ሳባክታኒ” ኣብ ሞት ምሕረት ኣምላኽ ክጭድር ከሎ፣ “ኣቦ ንምንታይ ገዲፍካኒ”፣ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸገም ዘለዎ ትርኢት፣ ንሱ ንርእሱ ከድሕን ጻውዒት እናገበረ፣ እቶም ጳጳሳት ግን ነዚ ዘይምስምማዕ’ዚ ኣይተገደሱሉን፣ ምናልባት እዚ ክፋል’ዚ ገና ኣብ ወንጌላት ስለዘይነበረ፣ ኣብ መጻኢ ተሓዊሶም፣ ድሒሮም፣ ከም ዓቢ ክፋል ወንጌላት ኣዒንቶም ኣብተን ክኸውን ዝኽእል 39 መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳን እየን ነይረን። ኣብ መበል 16 ክፍለ ዘመን ኣብ ሓድሽ መጽሓፍ ቅዱስ ተሓዊሱ፣ ምስ መጻሕፍቲ ሓድሽ ኪዳን ተጸንቢሩ፣ እዚ ድማ እቶም ሓደስቲ ክርስትያናት ንባህልን ስልጣነን ሮሜ ሰውራ ይገብሩ ከም ዘለዉ ዝገለጽዎ ዛንታታት ሓዊሱ።

እቲ ክርስትያን ኣምላኽ ኢየሱስ ሓደ ኣይሁዳዊ ኣምላኽ ያህዌ ምዃኑ ምርግጋጽ ኣድላዪ እዩ ነይሩ፣ ስለዚ ስልጣን የሱስ ምስቲ ኣብ ብሉይ ኪዳን ልዕሊ 39 መጻሕፍቲ ብዛዕባ ፓፒረስን ብራናን ኣፍልጦ ዝረኸበ ኣዝዩ ዝዓበየ ኣምላኽ ያህዌ ሓደ ክኸውን እዩ። ፣ ሕጂ ድማ መንፈስ ቅዱስ ምእካብ እንተድኣ ኣድልዩኒ፤ ሽዑ ንቅዱስ ስላሴ ካብ ምምሃዝ ሓደ ስጉምቲ ርሒቖም፣ ንኣምላኽ ያሃዌን ንኢየሱስ ክርስቶስን ንመንፈስ ቅዱስን ከም ኣካል መለኮት ኣብ ሓደ ደረጃ ሓይሊ ብምቕማጥ፣ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ሰብ ካልእ ስነ መለኮታዊ ሓቂ ቤተ ክርስቲያን፣ ትምህርቲ ቅድስቲ ስላሴ ብምጽዓን ነበሩ ተቐባልነት ንኽረክብ ልዕሊ ሓደ ክፍለ ዘመን ወሲዱ፣ እቶም ሕዝቢ ድማ ንድንግል ማርያም ሓዊሱ፣ ንቅድስቲ ስላሴ ናብ ቅድስቲ ርብዒ ሓድነት ኣስፊሑ፣ ኣብ ብዙሕ ቦታታትን ሃገራትን ኣደ ኣምላኽ ከምቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ሜክሲኮ ዝረአ ዘሎ፣ ኣብ ብዙሕ ቦታታትን ሃገራትን ልዕሊ ቅድስቲ ስላሴ እያ ዘላ ፣ ብራዚል፣ ፊሊፒንስን ካልኦት ብዙሓት ቦታታትን፣ ኣብ ካቶሊካውያን ኣብያተ ክርስቲያናት ዝቕበሎ ኣምልኾ ጣኦት እኳ ዘይከበረሉ ወይ ኣብ ቫቲካን ዝጻወሮ ቅቡል ተግባር ንኣምልኾ ጣኦት ድንግል ማርያም ዘይነጽግን ዘየተባብዕን ኣብ ሃይማኖታት ፕሮቴስታንት ምንጻግ።

እዚ ምድንጋር ምስቲ ኣብ መንጎ ኣይሁድነትን ክርስትናን ዘሎ ምትሕውዋስ ግን ኣብ ሕግታት ሙሴን ኣብ ኣስታት ሸሞንተ ሚእቲ ሕግታት ኣይሁድነትን ተሃድሶ ኣምጺኡ፣ ብቐንዱ ድማ ዝተገለሉ ወይ ዝተመሓየሹ ክፋላት ኣይሁድ ከም: በዓል ፋሲካ፣ ብኣይሁድነት ዝተወገዙ መግብታት ናይ... ገለ ፍንፉናት እንስሳታት፡ ክዳን ኣይሁድ ንደቂ ተባዕትዮ፡ ኣንስቲ፡ መርዓ ኣይሁድ፡ ግዝረት።

በዚ ኸኣ ድሕሪ ጉባኤ ስነ መለኮታዊ ውህደት ቀዳማይ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ባዕሉ ቆስጠንጢኖስ ቀዳማይ እዩ ነይሩ፣ ግዝረት ኣብ ኣይሁድነት ኣይተሓወሰን እምበር ኩሎም ነብያት ኣይሁድነት ተዓቂቦም፣ ምስቲ ኣካታዒ ዕሽር፣ እዚ ድማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰለስተ ዓመት ንሌዋውያን ዝግበኦን ብመልክዕ መግቢን፣ ብፍሉይ ድማ ክሳብ ናብቲ ምኩራብ ዝነበረ ቤተ መቕደስ ዝበጽሕ ገንዘብ፤ ከምኡ’ውን ኣብ ፓፒረስን ብራናን ዝተረኽቡ ወንጌላት ክኣትዉ ጀመሩ፣ ተወሳኺ ብምግባርን ዳግማይ ክጽሕፉን ደብዳቤታት ናብ ኣብያተ ክርስቲያናት ይጽሕፉን ይጽሕፉን፣ ኣፖክሪፋዊ ደብዳቤታት፣ ወንጌላት ምስቶም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ሃዋርያት ማቴዎስ፣ ማርቆስ፣ ሉቃስን ዮሃንስን ዝምልከቱ፣ በዚ ኸኣ ምዝመዛ ቅዱሳት ጽሑፋት ካብዚ ሳልሳይ ጀሚሩ ክፍለ ዘመን፡ ካብ ሳንስክሪት ዝመጹ ጽሑፋት ብምውህሃድን ኣይሁዳዊ ዘይኮኑ ሓሳባት ሓዊሱን፡ ነቶም እንኮ ኣይሁዳዊ ኣምላኽ ያህዌ ተባሂሎም ዝቑጸሩ ዝነበሩ ኣስታት 52 ኣማልኽቲ ከይሓወሰ፡ ኣብ መወዳእታ ጉባኤ ኒቅያ ንኣይሁዳዊ ኣምላኽ ያህዌ ጥራይ ተሪፉ።

ጽሑፋት ኣርባዕተ ወንጌላት ተመሪጾም፣ ካብቶም ልዕሊ 330 ወንጌላት ከም ሕጹያት ናብ ቀኖና ንኽኣትዉ ዝቐረቡ፣ ኣብዚ ጉባኤ ናይ 325 ዓ.ም እቶም ዝተመርጹ ቀኖናታት ከም ዝተመርጹ።

እዚ ቃልሲ እዚ ክሳብ ጉባኤ ትሬንት ቀጺሉ ኣብ ውሽጢ እዚ ጉባኤ እዚ ገጽ ናይቲ ንብሉይ ኪዳን ዝኸውን ውዱእ ቀኖና ዝተነጸረ ኣካላዊ ቃልስታት ዜና ኣለና።

ካብቶም ኣብ ጉባኤ ኒቅያ ዝነበሩ 330 ወንጌላት እቶም 4 ኣፖክሪፋዊ ወንጌላት ጥራይ እዮም ንማቴዎስ፣ ማርቆስ፣ ሉቃስን ዮሃንስን ዝተኣሳሰሩ፣ ብዛዕባ ደራስነቶም ርግጸኛነት የለን።

ይቕሬታ እብራውያን፡ ኣይሁድ፡ እስራኤላውያን፡ ንሕና ምዕራባውያን ክርስትያንን ኣስላምን ንሰርቕን ንጨውዮ ድሕሪኡ ንባህሊ ኣይሁድ ንጥምዝዝን ንሓሶትን ብናይ ኣይሁድ ባህሊ ምትላልን ምድንጋርን ምጽላምን ሃይማኖታትና ንምፍጣር፡ ይቕሬታ